Cố đô Ayutthaya: Hào quang một thời

Trước khi Bangkok trở thành thủ đô của vương quốc Thái Lan, Ayutthaya đã là nơi đặt triều đình Xiêm trong suốt hơn 400 năm. Kinh đô được xây dựng vào năm 1350 trên một hòn đảo ở thượng nguồn sông Chao Phraya. Vị trí này vừa đảm bảo thành phố không bị ngập lụt vào mùa mưa, vừa ngăn chặn tàu chiến của kẻ thù áp sát từ phía vịnh Thái Lan.

Trong những thế kỉ tiếp theo, vương quốc Ayutthaya phát triển rực rỡ, trở thành một trong cường quốc ở khu vực Đông Nam Á, kiểm soát lãnh thổ tương đương với đất nước Thái Lan ngày nay. Bản thân cố đô Ayutthaya thì trở thành một trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa, thể hiện qua những đền đài, cung điện lộng lẫy. Trên trường thế giới, triều đình Ayutthaya cử sứ giả đi khắp các nước gần xa để thiết lập quan hệ, từ Bắc Kinh, Delhi, Edo (ngày nay là Tokyo), và thậm chí là cả Versailles.

Kinh đô của vương quốc Xiêm trong suốt hơn 400 năm.

Tuy nhiên, hào quang của cố đô Ayutthaya đã tắt vào năm 1767, khi quân Miến Điện tràn vào và áp đảo kinh đô. Gần như mọi thứ đều bị phá hủy, khiến người kế vị không thể khôi phục lại và quyết định dời đô về phía Nam. Ayutthaya bị lãng quên và trở thành một quần thể khảo cổ được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới. Cỏ cây đã xâm chiếm phần lớn khu vực này. Tuy nhiên đã có một số công trình được khôi phục lại vẻ đẹp xưa.

Nổi bật với ba tòa tháp xá lợi cao vút, Wat Phra Si Sanphet từng là ngôi chùa lớn và linh thiêng nhất ở cố đô Ayutthaya. Đây là một phần của cung điện hoàng gia được xây vào thế kỉ 15 để lưu giữ tro cốt và lễ phục của bậc quân vương. Một bức tượng Phật lớn dát vàng từng được đặt trong chính điện. Nhưng tất cả đã bị thiêu rụi trong cuộc chiến năm 1767.

Những gì còn sót lại của Wat Phra Si Sanphet là những xá lợi tháp nhỏ, hành lang hoang tàn, và bức tường bao quanh. Ngay cả ba tòa tháp lớn thực chất cũng chỉ là phục chế lại vào thế kỉ 20. Tuy vậy, Wat Phra Si Sanphet là minh chứng cho tiềm lực kinh tế và văn hóa của Ayutthaya. Ngôi chùa quá đỗi hoành tráng, khiến nó trở thành hình mẫu cho chùa Phật Ngọc ở Hoàng cung Bangkok sau này.

Từ Wat Phra Si Sanphet, băng qua trảng cỏ rộng sẽ đến được Wat Mahathat – một quần thể đền chùa được xây để lưu giữ thánh tích. Đây cũng từng là nơi sinh sống của Pháp chủ thời bấy giờ. Trong khuôn viên chùa từng có một ngọn tháp hình lõi ngô, đặc trưng của kiến trúc Khmer, cao đến 50m. Tuy nhiên ngọn tháp này đã sụp đổ đến hai lần. Lần gần đây nhất là vào đầu những năm 1900. Kể từ đó, tòa tháp chỉ mới được khôi phục lại một phần

Phần lớn công trình đã bị phá hủy, chỉ còn lại một vài tháp xá lợi ngổn ngang và nền móng của khu đền cũ. Bên cạnh đó là một loạt những bức tượng Phật không đầu – bằng chứng cho sự tàn phá của quân Miến Điện. Kì lạ thay, vẫn còn sót lại một chiếc đầu được quấn quanh bởi rễ cây đa. Không ai biết pho tượng này tại sao lại ở đây, chỉ biết là người Thái tôn sùng nó. Ngày nay chiếc đầu bí ẩn này rất nổi tiếng và trở thành một biểu tượng của cố đô Ayutthaya.

Trong số những đền đài ở cố đô Ayutthaya, Wat Chai Wattanaram có lẽ là công trình giống Angkor Wat nhất. Từ bố cục, kiến trúc, đến cả họa tiết trang trí, tất cả đều mang hơi hướng của Khmer. Chùa được xây vào thế kỉ 17 và dùng làm lăng tẩm cho một vị thái hậu. Nó bao gồm một tháp chính hình lõi ngô, tượng trưng cho núi Meru – nơi sinh sống của các vị thần Hindu. Xung quanh là tám tháp phụ sắp xếp một cách đối xứng. Mỗi tháp lại được trang trí tinh xảo, từ trong ra ngoài. Bên trong còn từng có những bức bích họa vẽ về cuộc đời Đức Phật.

Tuy không nằm ở khu vực trung tâm, Wat Chai Wattanaram cũng chịu chung số phận với những công trình khác khi quân Miến Điện tràn vào. Đền tháp bị phá hủy, bích họa cũng chỉ còn sót lại vài mảnh. Khoảng 1.200 bức tượng từng được đặt ở lối vào và xung quanh chùa cũng bị phá hoại. Wat Chai Wattanaram tiếp tục bị lãng quên cho đến năm 1887 khi Viện Mỹ thuật Thái Lan cho trùng tu lại. Ngày nay, quần thể này là một trong những kiến trúc ấn tượng nhất ở cố đô Ayutthaya. Nó trông càng đặc biệt hơn vào lúc chiều tà, khi ánh hoàng hôn rực rỡ rọi lên những đường vân trên tháp.

Hào quang của cố đô Ayutthaya còn có thể được chiêm ngưỡng qua vô số cổ vật trưng bày tại Bảo tàng Quốc gia Chao Phraya, tọa lạc ngay trung tâm thành phố. Tất cả đều được phát hiện trong các cuộc khai quật và trùng tu bắt đầu vào những năm 1950. Theo thời gian, càng nhiều cổ vật được phát hiện, biến nơi đây trở thành một bảo tàng lớn và thuộc hàng phong phú nhất của Thái Lan.

Bảo tàng trưng bày những hiện vật kiến trúc như xà gỗ, cổng chùa, đồ gốm và vô số tượng Phật. Nhưng ấn tượng nhất phải kể đến những báu vật được khai quật từ hầm của chùa Wat Mahathat và chùa Wat Ratchaburana gần đó. Trong đó bao gồm, một con voi bằng vàng có nạm ngọc lục bảo, hay bảo tháp trang trí tinh xảo chứa đựng xá lợi của Đức Phật, và cả thanh kiếm vàng Phra Saeng Khan Chai Si. Những mảnh còn sót lại của bích họa bên trong tòa tháp chính cũng được trưng bày tại đây.

Tọa lạc ở nơi giao nhau của hai con sông, Chao Phraya và Pasak, Baan Pomphet là một boutique hotel có kiến trúc lấy cảm hứng từ một pháo đài thời Ayutthaya. Nó mang hơi hướng hiện đại của M.C. Escher, với bậc thang, mái và tường được sắp xếp độc đáo, không theo một quy tắc nào. Nhưng vật liệu sử dụng – gạch nung từ làng nghề gần đó và gỗ tái chế – thì đậm chất Thái Lan. Ngay cả họa tiết trang trí mang hình thần khỉ Hanuman cũng thể hiện nét truyền thống.

Khách sạn chỉ có tám phòng và chia làm hai màu: màu xanh lá cho tầng dưới và màu vàng của mít ở tầng trên. Tất cả được thiết kế tối giản nhưng vẫn đầy đủ tiện nghi. Mỗi phòng đều có cửa sổ lớn cho phép ta thưởng ngoạn khung cảnh tuyệt đẹp xung quanh, như bờ sông, hồ bơi lấp lánh hay cây bồ đề trăm tuổi xào xạc trong gió. Một giàn gỗ phân chia khu vực dành riêng cho khách và khu nhà hàng ven sông nơi nổi tiếng với những món ăn truyền thống, bao gồm món đặc sản của Ayutthaya: tôm sông nướng than.