Thành phố Ankara: Thủ đô giàu lịch sử

Có lẽ sẽ thật vô nghĩa khi đem so sánh Ankara và Istanbul vì hai thành phố này hoàn toàn khác biệt. Một bên là cảng thị kết nối hai vùng biển quan trọng của thế giới, một bên thì như tiền đồn nằm giữa vùng trung du của miền Tiểu Á. Một bên thì hoành tráng diễm lệ, bên còn lại thì mang một vẻ đẹp mộc mạc nhưng cũng không kém phần trang nghiêm, phù hợp với vị thế là trung tâm hành chính. Nhưng thông thường, du khách sẽ chọn Istanbul hơn là thành phố Ankara, đơn giản là vì nơi đây nổi tiếng và có nhiều kết nối hơn. Thực ra, nhiều người còn lầm tưởng rằng thành phố bên bờ Eo biển Bosporus là thủ đô của Thổ Nhĩ Kỳ.

Vô cùng giàu giá trị lịch sử và văn hóa.

Tuy hay bị bỏ qua, nhưng thành phố Ankara thực chất lại có lịch sử cực kỳ lâu đời. Trong lúc Istanbul ngày nay, bấy giờ là thị trấn La Mã mang tên Byzantium, đang được cải tạo để xây Thành Rome Mới vào thế kỷ thứ 4, thì Ankara đã là một đô thị quan trọng, tuy không phải thủ đô, của nhiều nền văn minh cổ đại. Người Hatti đã định cư ở đây từ thời kỳ Đồ Đồng, sau đó là người Hittite vào năm 2000 TCN, người Phrygia vào năm 1000 TCN, người Lydia, Ba Tư, Hy Lạp, Galatia và người La Mã. Trong suốt thời kỳ Byzantine, thành phố được chọn làm nơi nghỉ dưỡng của hoàng tộc trước khi được cải tạo thành một pháo đài phòng thủ. Tuy nhiên, nó đã thất thủ trước quân Seljuk và sau đó là quân Ottoman vào giữa thế kỷ 14.

Sau khi Đế chế Ottoman tan rã vào cuối Thế chiến I, một phong trào dân tộc, khởi xướng bởi Kemal Atatürk, đã ra đời và đặt trụ sở tại Ankara vào năm 1920. Phong trào đã đẩy lùi được sự xâm lược của các thế lực thù địch, dẫn đến việc thành lập nền Cộng hòa vào ngày 29 tháng 10 năm 1923. Và kể từ đó thành phố Ankara trở thành thủ đô của đất nước Thổ Nhĩ Kỳ.

Trong thành phố Ankara, có lẽ không có nơi nào tốt hơn để tìm hiểu về lịch sử phức tạp của vùng Tiểu Á là Bảo tàng Văn minh Anatolia. Đây thực sự là một kho tàng hiếm có với hiện vật được thu thập từ khắp các điểm khai quật ở Anatolia. Bảo tàng được đặt trong một khu chợ vải có nguồn gốc từ thời Ottoman, đặc trưng với mười mái vòm gạch che phủ khu chợ bên dưới. Người ta cho rằng nó từng thuộc sở hữu của Mahmut Pasha, một đại thần của Mehmed Đệ Nhị. Đến cuối những năm 1930 thì công trình này được trùng tu và cải tạo, trước khi trở thành một viện bảo tàng vào năm 1968.

Một kho tàng hiếm có với hiện vật được thu thập từ khắp vùng cao nguyên Tiểu Á.

Điểm đầu tiên thu hút tôi là hàng chục phiến đá, phù điêu và tượng được trạm trổ tinh xảo đặt trong gian phòng chính. Một số là văn bản tượng hình cổ xưa, số khác thì phác họa thần thánh, linh thú và cả cuộc sống đời thường, ví dụ như cảnh làm đồng hay đua chiến mã. Bên phải của gian phòng là những cổ vật thu thập được từ Çatalhöyük, gần Konya – một trong những di tích thời kỳ Đồ Đá quan trọng nhất của thế giới. Chúng bao gồm những vật trang trí từ sừng bò, bích họa và cả bức tượng đất nung của vị nữ thần phì nhiêu. Tiếp theo đó là bộ sưu tập thời kỳ Đồ Đồng, trưng bày những văn bản chữ tượng hình chi tiết của người Assyria và cả những chiếc dĩa mặt trời kỳ lạ. Không ai biết chính xác mục đích sử dụng của vật thể này, nhưng nó từng được chọn làm biểu tượng của thành phố Ankara.

Hành trình về quá khứ của tôi tiếp tục với những cổ vật từ thời kỳ Đồ Sắt, bao gồm cặp bình rượu lễ có hình đầu sư tử và đầu cừu của người Phrygia, hay những món đồ gỗ tinh xảo của người Uratia. Sau đó là những đồ vật từ thời Cổ Đại, Byzantine, Seljuk và cuối cùng là Ottoman. Bên dưới tầng hầm còn có cổ vật La Mã và tiền xu được khai quật quanh Ankara.

Bảo tàng Văn minh Anatolia từng là một phần của Pháo đài Ankara, một thành lũy kiên cố tọa lạc ngay trung tâm khu phố cổ nhộn nhịp. Thành được xây trên đỉnh một ngọn đồi cao 150 m, bao gồm hai vòng tường với nhiều tháp canh. Vòng ngoài có 20 tháp, trong khi đó, vòng trong lại có đến 42 tháp. Từ trên tường thành, ta có thể chiêm ngưỡng toàn bộ thành phố Ankara, nơi có những ngôi nhà lợp ngói cam và nhà thờ Hồi giáo trải dài theo sườn đồi. Xa hơn nữa là khu phố mới, với những cao ốc và công trình hiện đại rộng khắp đường chân trời.

Người Phrygia có lẽ là những người đầu tiên đặt nền móng cho pháo đài, vào khoảng thế kỷ thứ 7 TCN. Nhưng nơi đây chỉ trở thành một tòa thành đúng nghĩa dưới thời La Mã. Tuy nhiên, thời gian và chiến tranh đã khiến nó không còn tồn tại. Những gì mà ta thấy ngày nay là bức tường thành có từ thời Byzantine, khoảng thế kỷ thứ 7 đến thứ 9. Thời bấy giờ, Anakra là tiền đồn giữa Đế chế Đông La Mã và thế giới Ả Rập, nên việc xây dựng diễn ra gấp gáp và khẩn trương. Ta có thể thấy điều này qua khoảng cách không đồng đều giữa các tháp, cũng như việc họ lấy đá từ những công trình dân sự. Khi người Seljuk và sau đó là người Ottoman đến đây, họ lại cho trùng tu pháo đài Ankara và thêm vào những chi tiết mới, chứ không hề phá bỏ pháo đài cũ.

Một điểm nhấn khác của thành phố Ankara là Anıtkabir – nơi an nghỉ cuối cùng của lãnh tụ Mustafa Kemal Atatürk, vị Tổng thống đầu tiên của Thổ Nhĩ Kỳ. Vị anh hùng dân tộc này đã thành công trong việc đoàn kết người Thổ, lúc bấy giờ đang trên bờ vực khủng hoảng do sự sụp đổ của Đế chế Ottoman, để xây dựng nên một đất nước thế tục, hiện đại và không phụ thuộc vào nước ngoài. Ông qua đời vào năm 1938 tại Istanbul, nhưng lăng mộ chỉ được hoàn thành 15 năm sau đó.

Thoạt nhìn, ta có thể dễ nhầm lẫn lăng mộ này với một điện thờ cổ kính. Lăng mang thiết kế trang trọng nhưng đơn giản, bao gồm một kết cấu bằng đá hình chữ nhật, xung quanh là 44 cột đá được sắp xếp đối xứng. Toàn bộ đều được làm từ xi-măng và lát đá vôi tự nhiên với đủ sắc vàng. Bên trong là phòng tưởng niệm có đặt một chiếc quan tài đá nặng 40 tấn, được trang trí với tranh khảm và đá cẩm thạch nhiều màu. Tuy nhiên, đây chỉ là quan tài rỗng. Phần mộ thật nằm ngay bên dưới, trong một căn phòng bí mật.

Nơi an nghỉ cuối cùng của lãnh tụ Mustafa Kemal Atatürk.

Lăng mộ là phần chính trong một quần thể rộng lớn, bao gồm một quảng trường được khảm đá cầu kỳ, một lối vào uy nghi với hai bên là tượng sư tử theo phong cách Hittite, và cả một khu rừng xanh tươi. Tất cả tọa lạc trên một ngọn đồi có tầm nhìn bao quát ra toàn bộ thành phố. Khi hoàn thành, Anıtkabir được xem là ví dụ tiêu biểu cho phong cách Kiến trúc Dân tộc của Thổ Nhĩ Kỳ, trong đó những nguyên tắc kiến trúc hiện đại được kết hợp với những ý tưởng hoặc họa tiết trang trí của văn minh Anatolia cổ đại, Seljuk hay Ottoman.

Trước khi Anıtkabir được xây dựng, thi hài của Tổng thống Atatürk được đặt tạm thời trong Bảo tàng Dân tộc học Ankara. Đây là bảo tàng đầu tiên được xây dựng sau khi Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ được thành lập. Và cũng như Anıtkabir, công trình này theo trường phái Kiến trúc Dân tộc, bao gồm một cấu trúc hình chữ nhật bằng sa thạch với hai cánh đối xứng. Một mái vòm kiểu Ottoman được đặt phía trên gian chính, phía trước thì có một đầu hồi bằng cẩm thạch được chống đỡ bởi hàng cột nguy nga.

Tuy không quá to, Bảo tàng Dân tộc học vẫn cho ta thấy được những di sản văn hóa phong phú của Thổ Khĩ Kỳ qua những bộ sưu tập quần áo, đồ tạo tác và cổ vật từ thời Seljuk và Ottoman. Điểm nhấn bao gồm những chiếc váy, giày dép và đồ trang sức dành cho đám cưới ở Anatolia, gốm Seljuk và Iznik rực rỡ, cũng như thư pháp và đồ gỗ tinh xảo từ thời Ottoman.

Ngay cạnh Bảo tàng Dân tộc học là Bảo tàng Nghệ thuật, một ngôi đền nghệ thuật của thành phố Ankara. Bảo tàng này mở cửa từ đầu những năm 1980, trưng bày nhiều tranh vẽ và tượng điêu khắc của những nghệ sĩ Thổ Nhĩ Kỳ kể từ cuối thế kỷ 19 đến nay.

Bảo tàng được đặt trong một tòa nhà tựa như cung điện được xây vào năm 1928 để làm tổng hành dinh cho một tổ chức chuyên phổ biến ngôn ngữ và văn hóa Thổ Nhĩ Kỳ. Nó có cùng kiểu kiến trúc như Bảo tàng Dân tộc học, bao gồm một cấu trúc đối xứng kết hợp với những họa tiết Seljuk và Ottoman. Đá cẩm thạch được sử dụng nhiều trong phần trang trí, thể hiện qua mặt tiền, cầu thang, ban công và tiền sảnh.