Tọa lạc trên sườn núi Parnassos, với tầm nhìn tuyệt hảo ra cảnh quan thiên nhiên xung quanh, thành phố cổ Delphi từng được người Hy Lạp cổ biết đến như trung tâm của vũ trụ. Họ đến đây để tìm kiếm sự chỉ dẫn từ đấng thần linh thông qua những lời sấm truyền của những bà đồng bí ẩn gọi là Phythia, hay thông dụng hơn là Oracle.
Trong thần thoại Hy Lạp, Zeus – vua của các vị thần – đã cử hai thần ưng đi tìm trung tâm của Trái Đất. Một xuất phát từ cực Đông và một xuất phát từ cực Tây. Sau nhiều ngày rong ruổi, chúng đã gặp nhau tại một điểm trên sườn núi Parnassos, nơi sau này trở thành Delphi. Zeus cũng đã đánh dấu vị trí này bằng một hòn đá gọi là omphalos, hay “cái rốn của vũ trụ”, và được người dân sùng kính. Tuy nhiên, theo sử sách, vị trí này đã có người sinh sống từ thời kỳ Đồ đá mới. Đến thời kỳ Mycenae (1.600 đến 1.100 năm TCN) thì xuất hiện những khu định cư. Nhưng phải đến thế kỷ thứ 7 TCN thì Delphi mới trở nên quan trọng. Đây chính là thành phố của Oracle – những nữ tư tế có khả năng truyền lời của thần Mặt trời, Apollo.
Vì là lời dạy của đấng tối cao, nên những lời sấm truyền đó đều được xem là sự thật tuyệt đối và chắc chắn sẽ xảy ra. Đến mức mà vua chúa hay lãnh tướng đều phải tham khảo các Oracle trước khi đưa ra bất kỳ quyết định quan trọng nào. Do đó, những nữ tư tế này rất được tôn trọng trong xã hội Hy Lạp xưa. Tầm ảnh hưởng của họ còn lan đến tận Lydia (Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay) và thậm chí là Ai Cập. Thật vậy, ta không thể nào lược bỏ vai trò của các Oracle trong lịch sử giai đoạn này. Ngay chính chữ “oracle” cũng đã được sử dụng như một từ đồng nghĩa với “lời tiên tri”.
Đến đầu thời kỳ La Mã, Delphi vẫn là một địa điểm tôn giáo quan trọng. Thành phố còn được trao quyền tự quyết dưới thời Hoàng đế Hadrian – người đặc biệt yêu thích văn hóa Hy Lạp. Nhưng mọi chuyện trở nên xấu đi vào cuối thế kỷ thứ 4, khi Thiên Chúa giáo trở thành tôn giáo chủ đạo. Những nghi lễ dị giáo bị cấm, những ngôi đền bị đóng cửa. Và khi ngày càng nhiều lời tiên tri không thành sự thật, niềm tin vào các Oracle và thánh địa Delphi cũng dần biến mất. Thành phố gần như rơi vào quên lãng trong hơn 1.000 năm, cho đến khi một đội khảo cổ người Pháp khai quật nơi này vào cuối thế kỷ 19. Thành phố cổ Delphi lại một lần nữa thấy ánh sáng mặt trời, với nhiều công trình được phát hiện và khôi phục.
Những nữ tư tế Oracle sẽ truyền đạt lại lời răn dạy của thần Apollo.
1. Đền thờ Apollo
Trái tim của Delphi
Tuy chỉ còn là tàn tích, thành phố cổ Delphi vẫn cho ta thấy một trung tâm tôn giáo và văn hóa đã từng rất thịnh vượng ở miền Trung Hy Lạp. Di sản Thế giới này bao gồm hàng loạt công trình lớn nhỏ, với đền đài, kho tàng, sân vận động và thậm chí là cả một nhà hát ngoài trời. Đa phần được xây từ khoảng thế kỷ thứ 6 TCN, khi mà hoạt động tôn giáo ở Delphi diễn ra sôi động nhất, với chi phí xây dựng do các thành bang chu cấp.
Quan trọng và nguy nga nhất trong số đó là đền thờ thần Apollo. Đây là nơi những lời sấm truyền bí ẩn của vị thần Mặt trời được truyền đi thông qua nữ tư tế Oracle. Trong làn khói đầy ma mị, những phụ nữ này rơi vào trạng thái gần như lên đồng, để thần chiếm lấy cơ thể và qua đó truyền đạt những lời tiên tri. Những lời phát ra thường không rõ ràng hay trực tiếp, mà sẽ là những câu nói đầy ẩn ý để cho người hỏi tự suy diễn và giải đáp.
Động đất, hỏa hoạn và thời gian đã tàn phá ngôi đền. Những gì còn sót lại chỉ là sáu cột trụ phong cách Doric màu mật ong đặt trên một nền đá cao. Tuy nhiên, đây cũng không phải là bản gốc, mà là bản phục chế được hoàn thành vào năm 330 TCN.
Good to Know: Đền thờ Apollo ở Delphi đóng vai trò quan trọng trong thần thoại Hy Lạp. Đây là nơi con thuyền của Deucalion và Pyrrha – Adam và Eva phiên bản Hy Lạp – cập bến sau trận Đại hồng thủy do Zeus tạo ra nhằm quét sạch kẻ xấu trên Trái Đất. Ngôi đền cũng là nơi mà người anh hùng Heracles đến để nghe chỉ dẫn của thần linh thông qua Oracle và bắt đầu 12 kỳ công vĩ đại.
2. Kho tàng thành bang Athens
Ngay bên dưới đền thờ Apollo là những kho tàng lưu giữ đồ tế lễ. Chúng được xây dựng bởi nhiều thành bang khác nhau trên khắp Hy Lạp, nhằm tôn vinh thắng lợi đã đạt được nhờ những lời tiên tri của Oracle. Về cơ bản, những công trình này là một cách để phô bày sự giàu có và hào quang của mỗi thành bang. Chúng cũng phần nào thể hiện sự hòa bình tại Delphi, nơi được mệnh danh là “trung tâm thế giới”. Tất cả cùng tồn tại trong thánh địa này, kể cả những thành bang đối địch nhau.
Tuy phần lớn những kho tàng này chỉ còn là phế tích, ta vẫn có thể hình dung được sự hào nhoáng của chúng thông qua Kho tàng thành bang Athens đã được trùng tu. Được xây vào năm 149 TCN, công trình này nhằm ghi nhớ chiến thắng của Athens trước Đế chế Ba Tư trong trận Marathon. Công trình tựa như một ngôi đền nhỏ bằng cẩm thạch, đặc trưng bởi cột trụ Doric, mái đầu hồi và phù điêu tinh tế. Tường của ngôi đền được chạm khắc bằng vô số những dòng chữ li ti, ghi lại quá trình lễ tế.
3. Nhà hát và sân vận động
Phía trên đền thờ Apollo là một nhà hát ngoài trời có niên đại từ khoảng thế kỷ thứ 4 TCN. Nó được xây dựng theo địa hình sườn dốc của núi Parnassos và bao gồm 35 hàng ghế, với sức chứa 4.500 người. Vào thời cổ đại, nhà hát là nơi tổ chức các cuộc thi thơ ca và văn nghệ trong khuôn khổ Thế vận hội Pythia diễn ra bốn năm một lần. Đây là đại hội thể thao quan trọng thứ nhì ở Hy Lạp cổ đại, chỉ sau Thế vận hội Olympic, và được tổ chức để tôn vinh thần Apollo và những nữ tư tế Oracle.
Trong khi đó, các cuộc thi thể chất được tổ chức tại sân vận động tọa lạc ở vị trí cao hơn. Sân vận động hình oval này có sức chứa lên đến 6.500 người. Nó được xây vào khoảng thế kỷ thứ 5 TCN và bao gồm một đường chạy tiêu chuẩn dài 177 m, rộng 25,5 m. Theo thời gian, cả nhà hát và sân vận động đều được cải tạo, nhưng những phần cơ bản như bố cục và những hàng ghế bằng đá vôi vẫn được giữ nguyên.
Good to Know: Những nữ tư tế Oracle có một cái tên khác là Pythia. Nó xuất xứ từ Python, tên của một con rắn khổng lồ từng chiếm giữ Delphi. Thần Apollo sau đó đã triệt hạ quái vật và sáng lập nên một thánh địa ở đây. Và để bày tỏ sự tôn kính với Python – cũng là một đứa con của Mẹ Trái Đất – các nữ tư tế được gọi là Pythia.
4. Tholos
Cách quần thể đền thờ Apollo không xa là tholos – một kiến trúc cẩm thạch trang nhã đã trở thành biểu tượng của thành phố cổ Delphi. Hình thành từ năm 380 TCN, công trình ban đầu bao gồm hai vòng tròn đồng tâm, với 20 cột trụ Doric ở vòng ngoài và 10 cột trụ Corinth ở vòng trong. Ngày nay, chỉ có ba cột trụ và phần thượng tầng đã được phục chế. Những mảnh còn lại được sắp xếp xung quanh theo vị trí ban đầu của công trình.
Khác với những công trình được đề cập bên trên, tholos không được dùng để thờ phụng Apollo hay được sử dụng bởi những nữ tư tế Oracle. Thay vào đó, người ta cho rằng đây là một phần của điện thờ Athena, Nữ thần Trí tuệ và em gái của thần Apollo. Xung quanh điện thờ là tàn tích của những ngôi đền cổ, kho tàng (có ít nhất hai cái) và cả một phòng tập thể thao với đầy đủ hồ bơi và hồ tắm cho giới trẻ Delphi thời bấy giờ.
5. Bảo tàng Khảo cổ Delphi
Ngay cạnh lối vào thành phố cổ Delphi là Bảo tàng Khảo cổ, nơi kể lại lịch sử thông qua hàng ngàn mẫu vật quý giá. Đây là bảo tàng thứ ba ở vị trí này, được mở cửa vào năm 2003 nhân dịp kỷ niệm 100 năm thành lập. Tại đây, những vật tế lễ, bản ghi chép, thành phần kiến trúc và vô số tượng điêu khắc được trưng bày trong 14 gian phòng phân bố trên hai tầng lầu. Điểm nhấn bao gồm tay cầm trạm trổ tinh xảo của những chiếc vạc đồng trong nghi lễ lên đồng, trang sức vàng có hình điểu sư, phù điêu và cột trụ từ kho tàng của thành bang Siphnia, tượng nhân sư từ Naxos, và cả phiên bản “rốn vũ trụ” có từ thế kỷ thứ 4 TCN.
Nhưng ấn tượng và độc đáo nhất phải kể đến bức tượng Ngự phu thành Delphi. Khai quật vào năm 1896, bức tượng đồng tinh xảo này là cổ vật quan trọng đầu tiên được tìm thấy ở tàn tích đền Apollo. Tượng mang hình của một vận động viên trẻ tuổi, cao 1,8 m, với cánh tay phải đang giữ dây cương. Tượng mặc một chiếc áo dài thắt ngang lưng với vô số nếp gấp được chạm khắc tinh xảo. Ghi chú bên dưới cho ta biết bức tượng được tạc vào khoảng năm 470 TCN để ăn mừng chiến thắng trong một cuộc đua ở Thế vận hội Pythia. Tuy vài phần đã thất lạc, bao gồm cỗ xe ngựa và tay trái, bức tượng vẫn là một tuyệt tác nghệ thuật của Hy Lạp cổ đại.
Kinh nghiệm du lịch Delphi
- Từ Athens chỉ mất khoảng 2,5 tiếng lái xe để đến thành phố cổ Delphi. Quãng đường dài khoảng 180 km, băng qua miền đồng quê đầy thi vị của Hy Lạp.
- Một lựa chọn khác là bus liên tỉnh KTEL. Hành trình mất khoảng 3 tiếng và €16 một chiều. Bus khởi hành từ Terminal B (trạm Liosion) và dừng ngay cạnh cửa chính của khu khảo cổ.
- Vé vào khu vực chính của thành phố cổ Delphi là €20, đã bao gồm viện bảo tàng.
- Khu vực tholos có thể tự do ra vào. Công trình này nằm ngay cạnh đường chính, nhưng lối đi vào khá dốc.
- Thành phố cổ Delphi là một điểm đến phổ biến cho những chuyến day trip từ Athens. Tuy nhiên, hành trình sẽ dài và mệt mỏi. Điểm tham quan cũng sẽ khá đông đúc do đây là khu khảo cổ nổi tiếng thứ nhì Hy Lạp, chỉ sau Thành cổ Acropolis.
- Để có một trải nghiệm trọn vẹn, bạn nên ở lại một đêm tại thị trấn Delphi. Đa phần bus và tour bus sẽ đến Delphi lúc 09:00 và rời đi vào đầu giờ chiều. Do đó, nếu bạn tham quan vào lúc sáng sớm hay chiều muộn thì sẽ rất thư thả.
- Lưu ý rằng khu đền chính và bảo tàng có thời gian mở cửa cố định, nhưng khu vực xung quanh tholos thì lúc nào cũng mở.
- Thị trấn Delphi cũng khá thơ mộng, với những khách sạn và nhà hàng dung dị xây dọc theo sườn núi. Tầm nhìn từ đây cũng vô cùng ấn tượng.
